Một website chuyên nghiệp từng là dấu hiệu đáng tin cậy. Hồ sơ gọi vốn chỉn chu cũng tạo cảm giác an tâm. Đội ngũ lãnh đạo xuất hiện đầy đủ trên Internet thường giúp doanh nghiệp ghi điểm với nhà đầu tư. Tuy nhiên, AI tạo sinh đang làm thay đổi những tiêu chuẩn quen thuộc đó. Theo Goldman Sachs, công nghệ này có thể tự động hóa tới 25% khối lượng công việc văn phòng hiện nay. Sự phát triển mạnh mẽ của AI đang tạo ra cơ hội lớn, nhưng cũng mở đường cho nhiều hình thức gian lận mới.
AI đang giúp việc dựng startup giả trở nên dễ dàng hơn
Chỉ vài năm trước, việc xây dựng hình ảnh một doanh nghiệp cần rất nhiều nguồn lực. Người sáng lập phải thuê thiết kế. Họ cũng cần đầu tư vào thương hiệu và tài liệu giới thiệu. Toàn bộ quá trình thường kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng.
Hiện nay, phần lớn công việc đó có thể được thực hiện bằng AI. Các công cụ hiện đại có thể tạo website hoàn chỉnh trong thời gian ngắn. Chúng còn có khả năng viết kế hoạch kinh doanh và hồ sơ gọi vốn. Theo McKinsey, hơn 65% doanh nghiệp toàn cầu đã ứng dụng AI tạo sinh trong năm 2024. Con số này phản ánh tốc độ phổ cập rất nhanh của công nghệ.
Điều đáng chú ý là AI không chỉ tạo ra nội dung văn bản. Công nghệ này còn hỗ trợ xây dựng hình ảnh doanh nghiệp từ đầu. Một cá nhân có thể tạo logo, website và tài liệu giới thiệu chỉ với vài công cụ trực tuyến. Chi phí thực hiện thấp hơn rất nhiều so với trước đây.
AI tạo ảnh còn mở ra một khả năng khác. Đó là xây dựng đội ngũ nhân sự hoàn toàn hư cấu. Những bức chân dung có độ chân thực rất cao. Chúng đủ sức xuất hiện trên website hoặc hồ sơ đầu tư mà không tạo nghi ngờ ngay từ đầu.
Khi niềm tin được xây dựng từ những tín hiệu trực tuyến
Trong môi trường đầu tư hiện đại, niềm tin thường bắt đầu trên Internet. Một website đẹp tạo cảm giác chuyên nghiệp. Hồ sơ nhân sự đầy đủ tạo cảm giác minh bạch. Các bài viết truyền thông cũng giúp doanh nghiệp trông đáng tin hơn.
Tuy nhiên, những tín hiệu này đang dần mất đi giá trị tuyệt đối. AI có thể tạo nội dung, hình ảnh và video với chất lượng rất cao. Điều đó khiến việc đánh giá doanh nghiệp bằng cảm quan trở nên khó khăn hơn. Nhà đầu tư có thể nhìn thấy một hình ảnh hoàn hảo nhưng không thấy được hoạt động thực tế phía sau.
Theo Deloitte, hơn 70% lãnh đạo doanh nghiệp xem deepfake là một rủi ro lớn. Công nghệ này đang tạo áp lực lên hoạt động xác minh danh tính. Khi hình ảnh và giọng nói có thể bị giả mạo, việc xác thực con người trở nên phức tạp hơn trước.
Sự thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến các tập đoàn lớn. Nó còn tác động trực tiếp đến hệ sinh thái khởi nghiệp. Những doanh nghiệp mới thường có ít dữ liệu lịch sử. Điều đó khiến nhà đầu tư dễ phụ thuộc vào những gì họ nhìn thấy trên môi trường số.
Deepfake đang mở rộng quy mô của các mô hình gian lận
Những năm gần đây chứng kiến sự gia tăng nhanh của các hình thức giả mạo bằng AI. Báo cáo của Entrust cho thấy số vụ tấn công sử dụng deepfake đã tăng hơn 3.000% từ năm 2022 đến năm 2024. Đây là một trong những tốc độ tăng trưởng đáng chú ý nhất trong lĩnh vực an ninh số.
Một số vụ việc liên quan đến hồ sơ nhân sự giả. Một số khác sử dụng danh tính điều hành không tồn tại. Mục tiêu chung là tạo dựng lòng tin với đối tác và nhà đầu tư. Sau đó, các đối tượng tìm cách huy động vốn hoặc thu lợi tài chính.
Điểm nguy hiểm nằm ở chi phí thực hiện. Trước đây, một mô hình gian lận quy mô lớn cần nhiều nhân lực và ngân sách. Ngày nay, một cá nhân cũng có thể tạo ra hình ảnh của một startup chuyên nghiệp. AI đã làm giảm đáng kể rào cản thực hiện hành vi lừa đảo.
Sự phát triển của công nghệ cũng khiến tốc độ triển khai nhanh hơn. Những gì từng mất hàng tháng chuẩn bị giờ có thể hoàn thành trong vài ngày. Điều đó giúp các mô hình giả mạo xuất hiện với tần suất cao hơn trước.
Thiệt hại từ lừa đảo đầu tư tiếp tục tăng mạnh
Lừa đảo đầu tư vẫn là một trong những loại tội phạm mạng gây thiệt hại lớn nhất. Theo FBI Internet Crime Complaint Center (IC3), người dân Mỹ đã mất hơn 6,5 tỷ USD vì các hình thức lừa đảo đầu tư trong năm 2024. Đây là nhóm tội phạm có tổng thiệt hại cao nhất trong các vụ việc được ghi nhận.
Trong khi đó, thị trường đầu tư toàn cầu vẫn duy trì quy mô rất lớn. Theo Statista, vốn đầu tư mạo hiểm trên thế giới tiếp tục đạt hàng trăm tỷ USD mỗi năm. Dòng tiền khổng lồ này luôn tìm kiếm cơ hội tăng trưởng mới. Điều đó cũng tạo điều kiện cho các mô hình gian lận tìm kiếm nạn nhân.
Khi chi phí tạo startup giả giảm xuống, mức độ rủi ro cũng tăng lên. Nhà đầu tư không chỉ đối mặt với nguy cơ dự án thất bại. Họ còn phải đối mặt với khả năng doanh nghiệp không tồn tại như những gì được quảng bá.
Khoảng cách giữa hình ảnh và thực tế đang trở thành vấn đề lớn. Đây là lý do nhiều chuyên gia cho rằng quy trình thẩm định cần được thay đổi trong thời đại AI.
Nhà đầu tư cần thay đổi cách thẩm định doanh nghiệp
Trong nhiều năm, hồ sơ và tài liệu là nền tảng của quá trình thẩm định. Phương pháp này vẫn cần thiết. Tuy nhiên, nó không còn đủ khi AI có thể tạo ra những tài liệu rất thuyết phục.
Các chuyên gia đầu tư khuyến nghị kiểm tra chéo từ nhiều nguồn khác nhau. Sự tồn tại của doanh nghiệp cần được xác nhận qua hồ sơ pháp lý. Khách hàng và đối tác cũng là nguồn thông tin quan trọng. Hoạt động thực tế trên thị trường cần được đối chiếu với những gì doanh nghiệp công bố.
Danh tính đội ngũ sáng lập cũng cần được xác minh kỹ lưỡng. Nếu thông tin chỉ xuất hiện trên một nguồn duy nhất, nhà đầu tư nên thận trọng hơn. Việc kiểm tra nhiều nguồn độc lập giúp giảm nguy cơ bị dẫn dắt bởi thông tin giả.
Trong thời đại AI, xác thực con người ngày càng quan trọng. Yếu tố này không kém việc đánh giá mô hình kinh doanh. Một website đẹp hay một bộ hồ sơ chuyên nghiệp chỉ nên được xem là điểm khởi đầu. Chúng không phải bằng chứng cuối cùng về năng lực vận hành của doanh nghiệp.
AI đang giúp doanh nghiệp phát triển nhanh hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, công nghệ này cũng khiến việc giả mạo trở nên dễ dàng hơn. Khi thiệt hại từ lừa đảo đầu tư đã lên tới hàng tỷ USD mỗi năm, niềm tin không nên chỉ dựa vào những gì xuất hiện trên màn hình. Trong môi trường đầu tư hiện đại, giá trị thực của một doanh nghiệp ngày càng nằm ở những yếu tố có thể kiểm chứng ngoài đời thực.
Thanh Hậu
Môi Trường Đầu Tư
