Những lời mời nhận quà miễn phí đang xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội. Nhiều chương trình hứa tặng voucher, thiết bị điện tử hoặc khóa học giá trị. Theo báo cáo của Cục An toàn thông tin năm 2025, số vụ lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam tiếp tục tăng mạnh, đặc biệt trên Facebook và TikTok với nhiều hình thức giả mạo sự kiện nhằm thu thập dữ liệu người dùng. Sự hấp dẫn của quà tặng khiến nhiều người hành động rất nhanh. Đó cũng là lúc rủi ro bắt đầu xuất hiện.
Khi sự kiện miễn phí trở thành công cụ lừa đảo
Các chương trình nhận quà thường được thiết kế rất chuyên nghiệp. Hình ảnh sự kiện nhìn giống thương hiệu thật. Nhiều bài đăng còn sử dụng logo doanh nghiệp lớn để tăng độ tin cậy, trong khi người dùng gần như không kiểm tra nguồn gốc trước khi đăng ký tham gia. Điều này khiến tỷ lệ mắc bẫy ngày càng cao. Đặc biệt, nhóm người trẻ từ 18 đến 34 tuổi thường bị nhắm tới nhiều nhất.
Theo thống kê từ Bộ Thông tin và Truyền thông, Việt Nam ghi nhận hàng chục nghìn phản ánh liên quan đến lừa đảo mạng chỉ trong năm 2024. Tổng thiệt hại ước tính vượt 18.900 tỷ đồng. Một số biểu mẫu yêu cầu người dùng cung cấp email, số điện thoại và cả thông tin ngân hàng để “xác minh nhận quà”, tạo điều kiện cho các hành vi đánh cắp dữ liệu diễn ra âm thầm hơn trước. Không ít nạn nhân chỉ phát hiện vấn đề sau nhiều tuần. Khi đó, thông tin cá nhân đã bị phát tán rộng rãi.
Nhiều kịch bản còn yêu cầu chuyển khoản giữ chỗ với số tiền nhỏ. Mức phí thường dao động từ 50.000 đến 300.000 đồng. Sau khi thanh toán, người tham gia tiếp tục bị yêu cầu đóng thêm phí vận chuyển hoặc phí nâng cấp quà tặng, trong khi toàn bộ chương trình thực chất không hề tồn tại. Một số vụ việc tại Hà Nội và TP.HCM từng ghi nhận hàng trăm nạn nhân cùng lúc. Các đối tượng thường xóa tài khoản ngay sau khi nhận tiền.
Tâm lý thích “miễn phí” khiến người dùng mất cảnh giác
Các nghiên cứu hành vi cho thấy yếu tố “free” có sức hút rất mạnh. Người dùng thường phản ứng cảm tính trước ưu đãi giới hạn thời gian. Theo khảo sát của Statista năm 2025, hơn 62% người dùng mạng xã hội từng nhấp vào quảng cáo nhận quà miễn phí ít nhất một lần trong vòng 12 tháng gần nhất. Đây là tỷ lệ rất cao. Nó phản ánh rõ tác động của tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội.
Khi lời mời đi kèm cụm từ như “chỉ còn 20 suất” hoặc “đăng ký trong hôm nay”, mức độ thuyết phục tăng lên đáng kể. Người dùng thường quyết định nhanh hơn bình thường. Các chuyên gia an ninh mạng cho rằng chính cảm giác khẩn cấp này làm giảm khả năng kiểm chứng thông tin, đặc biệt khi chương trình xuất hiện từ tài khoản có lượt tương tác lớn hoặc được chia sẻ trong cộng đồng quen thuộc. Hiệu ứng đám đông khiến nhiều người mất đi sự thận trọng cần thiết. Đó là điểm mà kẻ gian khai thác mạnh nhất.
Theo báo cáo Internet Crime Report của FBI, thiệt hại từ tội phạm mạng tại Mỹ đã vượt 16 tỷ USD trong năm 2025. Nhiều vụ liên quan trực tiếp đến chiêu trò quà tặng và ưu đãi giả mạo. Các hình thức này thường không lấy tiền lớn ngay lập tức. Thay vào đó, chúng xây dựng niềm tin từng bước để kéo dài quá trình thao túng hành vi người dùng. Một khi dữ liệu cá nhân đã bị lộ, nguy cơ tiếp tục bị khai thác sẽ tăng lên. Điều này đặc biệt nguy hiểm với tài khoản ngân hàng và email công việc.
Làm gì để tránh mất tiền và lộ dữ liệu cá nhân
Không phải mọi sự kiện miễn phí đều là lừa đảo. Nhiều thương hiệu thật vẫn tổ chức workshop hoặc tri ân khách hàng định kỳ. Tuy nhiên, người dùng cần kiểm tra kỹ fanpage, website và thông tin pháp lý trước khi đăng ký, nhất là với các chương trình yêu cầu chuyển khoản hoặc cung cấp dữ liệu tài chính cá nhân. Một vài phút kiểm chứng có thể giảm đáng kể nguy cơ bị lừa. Đây là bước mà nhiều người thường bỏ qua.
Các chuyên gia khuyến nghị không nên cung cấp thông tin ngân hàng cho các biểu mẫu không rõ nguồn gốc. Người dùng cũng cần tránh nhấp vào đường link rút gọn hoặc website có tên miền bất thường. Theo Kaspersky, hơn 40% website giả mạo hiện nay được tạo mới chỉ trong vài giờ để phục vụ các chiến dịch lừa đảo ngắn hạn, sau đó biến mất hoàn toàn nhằm tránh bị truy vết từ cơ quan chức năng. Điều này khiến việc phát hiện trở nên khó khăn hơn trước. Nhiều trang còn sao chép giao diện gần như giống hệt website thật.
Môi trường số giúp việc tiếp cận thông tin nhanh hơn bao giờ hết. Nó cũng khiến các chiêu trò thao túng lan rộng mạnh hơn. Khi một lời mời nghe quá hấp dẫn so với giá trị thực tế, người dùng nên dừng lại để kiểm chứng trước khi hành động, bởi trong nhiều trường hợp, cái giá của một món quà “miễn phí” lại lớn hơn rất nhiều so với số tiền hoặc dữ liệu đã vô tình đánh đổi.
Thanh Hậu
Môi Trường Đầu Tư
