Một tin nhắn yêu cầu cập nhật hồ sơ thường không tạo cảm giác nguy hiểm. Nội dung thường rất giống thông báo chính thức. Người nhận được cảnh báo rằng tài khoản cần bổ sung thông tin để tiếp tục sử dụng dịch vụ. Theo Hiệp hội Chống Lừa đảo Toàn cầu (GASA), hơn 53% nạn nhân lừa đảo trực tuyến từng tương tác với các thông điệp mang tính xác minh hoặc cập nhật tài khoản trước khi bị chiếm đoạt dữ liệu. Đây là lý do hình thức này đang xuất hiện ngày càng nhiều trên môi trường số.
Vì sao chiêu trò cập nhật hồ sơ dễ khiến người dùng mắc bẫy?
Khác với các lời mời đầu tư hoặc nhận thưởng. Hình thức này khai thác tâm lý tuân thủ quy định. Người dùng thường sợ tài khoản bị khóa hoặc gián đoạn dịch vụ. Điều đó khiến họ dễ thực hiện yêu cầu mà không dành thời gian kiểm tra nguồn gửi.
Các đối tượng thường mạo danh ngân hàng, ví điện tử hoặc công ty tài chính. Nội dung tin nhắn được trình bày rất chuyên nghiệp. Theo báo cáo của IBM X-Force năm 2024, lĩnh vực tài chính là một trong ba nhóm ngành bị giả mạo nhiều nhất trong các chiến dịch lừa đảo trực tuyến toàn cầu. Tại Việt Nam, các thương hiệu ngân hàng và trung gian thanh toán cũng thường xuyên xuất hiện trong các cảnh báo an toàn thông tin.
Theo Bộ Công an, thiệt hại từ lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam đã vượt 18.900 tỷ đồng trong năm 2024. Trong đó, nhiều vụ việc bắt nguồn từ các hình thức giả mạo tổ chức tài chính. Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng là những địa phương thường xuyên ghi nhận các vụ lừa đảo sử dụng website hoặc tin nhắn giả mạo để thu thập thông tin khách hàng.
Điều gì xảy ra sau khi người dùng nhấp vào liên kết?
Phần lớn tin nhắn đều dẫn tới một website được thiết kế giống cổng dịch vụ thật. Người dùng được yêu cầu đăng nhập hoặc xác minh danh tính. Giao diện thường rất chuyên nghiệp. Chính điều này khiến nhiều người tin rằng mình đang làm việc với đơn vị chính thức.
Sau bước đăng nhập, nạn nhân thường được yêu cầu nhập thêm thông tin cá nhân. Đó có thể là số căn cước, số tài khoản hoặc hình ảnh giấy tờ tùy thân. Theo Verizon Data Breach Investigations Report, hơn 68% các vụ vi phạm dữ liệu có yếu tố liên quan đến thao túng con người hoặc lừa đảo xã hội. Những dữ liệu bị thu thập sau đó có thể được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau.
Một số website còn yêu cầu nhập mã OTP với lý do xác thực hồ sơ. Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất. Chỉ trong vài phút, đối tượng có thể hoàn tất việc chiếm quyền truy cập tài khoản. Nhiều nạn nhân chỉ phát hiện sự việc khi tiền đã bị chuyển khỏi tài khoản hoặc thông tin cá nhân đã bị sử dụng trái phép.
Làm thế nào để nhận biết và phòng tránh?
Dấu hiệu phổ biến nhất là yếu tố khẩn cấp. Tin nhắn thường yêu cầu người dùng hoàn tất xác minh trong vòng 24 giờ hoặc 48 giờ. Kẻ gian muốn tạo áp lực tâm lý. Mục tiêu là khiến nạn nhân hành động trước khi kịp kiểm tra.
Người dùng nên truy cập trực tiếp ứng dụng hoặc website chính thức thay vì nhấp vào liên kết đính kèm. Theo khảo sát của Microsoft, gần 70% người dùng có xu hướng tin tưởng các liên kết xuất hiện trong thông báo mang danh nghĩa tổ chức quen thuộc. Đây chính là điểm yếu mà các đối tượng thường khai thác.
Ngoài ra, cần ghi nhớ rằng các tổ chức tài chính uy tín gần như không yêu cầu khách hàng cung cấp mật khẩu hoặc mã OTP qua biểu mẫu trực tuyến. Nếu xuất hiện những yêu cầu này, người dùng nên dừng thao tác ngay lập tức. Một cuộc gọi xác minh tới tổng đài chính thức luôn an toàn hơn việc làm theo hướng dẫn từ một tin nhắn chưa được kiểm chứng.
Các chiến dịch lừa đảo hiện nay không còn chỉ dựa vào lòng tham. Chúng ngày càng khai thác tâm lý tuân thủ và nỗi lo gián đoạn dịch vụ. Khi những tin nhắn cập nhật hồ sơ xuất hiện với tần suất lớn hơn, việc kiểm tra nguồn gửi và xác minh thông tin trở thành kỹ năng thiết yếu. Chỉ vài phút cẩn trọng có thể giúp người dùng tránh những tổn thất tài chính và rủi ro dữ liệu kéo dài trong nhiều năm.
Thanh Hậu
Môi Trường Đầu Tư
