Trong vài năm gần đây, xác thực sinh trắc học đã trở thành một phần quen thuộc của các dịch vụ tài chính. Công nghệ này giúp giao dịch nhanh hơn. Người dùng cũng không còn phụ thuộc hoàn toàn vào mật khẩu truyền thống. Tuy nhiên, khi xác thực khuôn mặt ngày càng phổ biến, tội phạm mạng cũng nhanh chóng thay đổi phương thức hoạt động để khai thác chính lớp bảo mật được xem là an toàn này.
Khi dữ liệu khuôn mặt trở thành mục tiêu của tội phạm mạng
Nhiều người đã quen với các hình thức phishing truyền thống. Họ cảnh giác với đường link lạ. Họ cũng hạn chế chia sẻ mã OTP cho người khác. Tuy nhiên, dữ liệu sinh trắc học lại là mục tiêu mới của nhiều nhóm lừa đảo vì đây là lớp xác thực đang được áp dụng rộng rãi trong các giao dịch tài chính.
Một kịch bản phổ biến là giả danh nhân viên ngân hàng hoặc cơ quan chức năng. Đối tượng thường liên hệ qua điện thoại hoặc ứng dụng nhắn tin. Chúng tạo ra tình huống khẩn cấp để gây áp lực tâm lý cho nạn nhân. Sau đó, người dùng được yêu cầu xác thực khuôn mặt trên website giả mạo hoặc trong cuộc gọi video được chuẩn bị sẵn.
Điều đáng lo ngại là nhiều nạn nhân không nhận ra mình đang cung cấp dữ liệu nhận diện cá nhân. Họ tin rằng đây là quy trình xác minh hợp pháp. Chính sự chủ quan này đã tạo cơ hội cho các hành vi gian lận tiếp theo.
Theo Javelin Strategy & Research, các vụ đánh cắp danh tính vẫn tiếp tục gia tăng tại nhiều quốc gia. Mỹ ghi nhận hơn 15 triệu nạn nhân liên quan đến gian lận danh tính trong những năm gần đây. Xu hướng tương tự cũng xuất hiện tại nhiều thị trường châu Á.
Vì sao xác thực sinh trắc học trở thành điểm yếu mới?
Sinh trắc học từng được xem là lớp bảo mật có độ tin cậy cao. Dấu vân tay khó sao chép. Khuôn mặt cũng mang tính cá nhân đặc biệt. Tuy nhiên, hiệu quả bảo mật sẽ giảm đáng kể nếu người dùng tự cung cấp dữ liệu cho đối tượng lừa đảo.
Năm 2024, nhiều ngân hàng tại Việt Nam bắt đầu áp dụng xác thực sinh trắc học cho các giao dịch từ 10 triệu đồng trở lên. Mục tiêu là tăng cường an toàn và hạn chế gian lận tài chính. Đây được xem là bước tiến quan trọng của ngành ngân hàng số trong quá trình chuyển đổi số.
Tuy nhiên, việc triển khai trên diện rộng cũng làm tăng giá trị của dữ liệu khuôn mặt. Đối với tội phạm công nghệ cao, đây là nguồn thông tin có thể phục vụ nhiều hình thức gian lận khác nhau. Khi dữ liệu nhận diện bị lộ, hậu quả thường khó khắc phục hơn việc lộ mật khẩu thông thường.
Theo thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông, Việt Nam ghi nhận hàng nghìn phản ánh về lừa đảo trực tuyến mỗi tháng. Trong nhiều trường hợp, nạn nhân không bị đánh cắp mật khẩu. Họ tự thực hiện các bước xác thực theo hướng dẫn của kẻ gian mà không hề hay biết.
Người dùng cần làm gì để bảo vệ tài khoản?
Nhận thức vẫn là lớp phòng vệ quan trọng nhất trước các hình thức lừa đảo tài chính hiện nay. Người dùng cần kiểm tra kỹ nguồn liên hệ trước khi thực hiện bất kỳ thao tác xác minh nào. Những yêu cầu bất thường luôn cần được xác thực lại qua kênh chính thức.
Các ngân hàng uy tín hiếm khi yêu cầu khách hàng xác thực khuôn mặt thông qua đường link được gửi bằng tin nhắn hoặc ứng dụng trò chuyện. Khi nhận được yêu cầu tương tự, người dùng nên chủ động liên hệ tổng đài để kiểm tra thông tin. Chỉ vài phút xác minh có thể giúp tránh những thiệt hại lớn về tài chính.
Bên cạnh đó, việc cập nhật ứng dụng từ nguồn chính thức cũng rất quan trọng. Thiết bị nên được bảo vệ bằng nhiều lớp xác thực. Người dùng cũng cần theo dõi các dấu hiệu bất thường trên tài khoản. Khi phát hiện rủi ro, việc khóa tài khoản và thông báo cho ngân hàng ngay lập tức sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại.
Xác thực sinh trắc học vẫn là bước tiến quan trọng của ngành tài chính số. Công nghệ này mang lại nhiều lợi ích rõ ràng. Tuy nhiên, bảo mật không chỉ phụ thuộc vào hệ thống. Chỉ một lần xác thực sai nơi hoặc sai đối tượng cũng có thể khiến dữ liệu danh tính rơi vào tay kẻ lừa đảo và dẫn đến những hậu quả khó lường.
Thanh Hậu
Môi Trường Đầu Tư
