Lời mời thường bắt đầu rất đơn giản. Một tin nhắn xuất hiện với nội dung bạn được chọn tham gia nhóm đầu tư nội bộ. Số lượng thành viên được giới hạn và cơ hội chỉ mở trong thời gian ngắn. Cảm giác được ưu tiên tiếp cận thông tin đặc biệt khiến nhiều người nhanh chóng mất cảnh giác. Mục tiêu thực sự của những nhóm này là xây dựng lòng tin. Sau đó, nạn nhân sẽ được dẫn vào các giao dịch tài chính đầy rủi ro.
Vì sao các nhóm đầu tư VIP ngày càng xuất hiện nhiều?
Con người luôn bị thu hút bởi những thứ khan hiếm. Đây là nguyên tắc tâm lý đã được nghiên cứu trong nhiều thập kỷ. Khi một cơ hội chỉ dành cho số ít người, giá trị cảm nhận của nó thường tăng lên. Điều này xảy ra ngay cả khi cơ hội chưa được kiểm chứng.
Các đối tượng lừa đảo hiểu rất rõ cơ chế này. Chúng tạo ra các cộng đồng tự nhận là nơi quy tụ nhà đầu tư chuyên nghiệp, cố vấn tài chính hoặc nhóm phân tích nội bộ. Một số nhóm còn yêu cầu xét duyệt thành viên để tăng cảm giác độc quyền. Nhờ vậy, người mới dễ tin rằng mình đang tiếp cận nguồn thông tin đặc biệt.
Theo báo cáo của Federal Trade Commission, người dân Mỹ mất hơn 5,7 tỷ USD vì các hình thức lừa đảo đầu tư trong năm 2024. Đây tiếp tục là loại lừa đảo gây thiệt hại tài chính lớn nhất trong nhiều năm liên tiếp. Không ít vụ việc bắt đầu từ các cộng đồng trực tuyến. Những cộng đồng này được tạo ra để xây dựng lòng tin trước khi kêu gọi đầu tư.
Kịch bản thao túng thường diễn ra như thế nào?
Ban đầu, nhóm thường không nhắc đến việc chuyển tiền. Thay vào đó, các thành viên liên tục chia sẻ hình ảnh lợi nhuận, báo cáo giao dịch và những câu chuyện thành công. Mục tiêu là khiến người mới tin rằng rất nhiều thành viên đã kiếm được tiền.
Điều đó tạo ra hiệu ứng đám đông rất mạnh. Theo nghiên cứu của Đại học Stanford, con người thường tin tưởng hơn khi thấy nhiều người khác đưa ra cùng một lựa chọn. Vì vậy, nhiều nhóm lừa đảo duy trì hàng chục hoặc hàng trăm tài khoản giả. Những tài khoản này khiến cộng đồng trông đông đúc, sôi nổi và đáng tin cậy hơn.
Sau vài ngày hoặc vài tuần, quản trị viên bắt đầu giới thiệu các cơ hội đầu tư đặc biệt. Đó có thể là cổ phiếu chưa niêm yết, tiền điện tử mới hoặc dự án hứa hẹn lợi nhuận từ 20% đến 50% trong thời gian ngắn. Mức lợi nhuận này cao hơn nhiều so với mặt bằng chung của thị trường. Tuy nhiên, chúng vẫn được quảng bá như cơ hội hiếm có chỉ dành cho một số thành viên.
Tâm lý đặc quyền khiến nhiều người mất cảnh giác
Một trong những yếu tố nguy hiểm nhất là cảm giác được lựa chọn. Khi tin rằng mình thuộc một nhóm đặc biệt, nhiều người bỏ qua bước kiểm chứng thông tin. Các nhà tâm lý học gọi đây là hiệu ứng độc quyền.
Theo khảo sát của công ty an ninh mạng Proofpoint, hơn 60% nạn nhân từng tin rằng họ đang tiếp cận một cơ hội đầu tư mà số đông chưa biết đến. Chính niềm tin đó khiến việc đánh giá rủi ro trở nên kém khách quan.
Các đối tượng còn tạo thêm áp lực về thời gian. Thành viên được thông báo chỉ còn vài giờ để tham gia hoặc số lượng suất đầu tư rất hạn chế. Khi cảm giác khan hiếm đi kèm kỳ vọng lợi nhuận cao, nguy cơ đưa ra quyết định sai lầm sẽ tăng đáng kể.
Làm thế nào để nhận diện một cộng đồng đầu tư đáng ngờ?
Một dấu hiệu phổ biến là lợi nhuận được nhắc đến nhiều hơn rủi ro. Trong thực tế, mọi khoản đầu tư hợp pháp đều có khả năng thua lỗ. Nếu một nhóm chỉ nói về thành công và gần như không đề cập đến rủi ro, người tham gia cần đặc biệt thận trọng.
Bên cạnh đó, nhà đầu tư nên kiểm tra tư cách pháp lý của tổ chức hoặc cá nhân đưa ra lời khuyên tài chính. Theo Tổ chức Quốc tế các Ủy ban Chứng khoán, các vụ lừa đảo đầu tư xuyên biên giới đang gia tăng. Mạng xã hội và các ứng dụng nhắn tin là những yếu tố góp phần thúc đẩy xu hướng này.
Một nguyên tắc quan trọng là không chuyển tiền chỉ vì áp lực từ cộng đồng. Mọi cơ hội đầu tư cần được kiểm chứng từ nhiều nguồn độc lập trước khi đưa ra quyết định. Dành thêm vài ngày để xác minh luôn tốt hơn việc mất tiền chỉ sau vài phút.
Những cộng đồng đầu tư chất lượng thực sự vẫn tồn tại trên Internet. Tuy nhiên, không phải nhóm kín nào cũng mang lại cơ hội giá trị. Nếu cảm giác đặc quyền được sử dụng để thúc đẩy quyết định tài chính, đó là một tín hiệu cảnh báo quan trọng. Trong thời đại số, khả năng kiểm chứng thông tin quan trọng không kém kiến thức đầu tư. Đôi khi, lời mời chỉ dành cho số ít người lại chính là chiếc bẫy được thiết kế cho rất nhiều nạn nhân.
Thanh Hậu
Môi Trường Đầu Tư
