“Tôi chỉ muốn giúp đỡ một người đang gặp khó khăn.” Đó là lời chia sẻ quen thuộc của nhiều nạn nhân sau khi phát hiện mình bị lừa. Khác với các chiêu trò hứa hẹn lợi nhuận cao, hình thức này không khai thác lòng tham. Thay vào đó, kẻ gian đánh vào sự đồng cảm và mong muốn giúp đỡ người khác. Chỉ một câu chuyện xúc động, một lời kêu gọi khẩn cấp hoặc một hình ảnh gây thương cảm cũng đủ khiến nhiều người chuyển tiền. Họ hành động trước khi kịp kiểm chứng thông tin.

Khi lòng tốt trở thành mục tiêu của kẻ lừa đảo

Các chiến dịch lừa đảo dạng này thường xuất hiện sau thiên tai, dịch bệnh hoặc những sự kiện gây chú ý trên mạng xã hội. Đối tượng đăng tải các câu chuyện về trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo, người gặp tai nạn hoặc gia đình cần hỗ trợ khẩn cấp. Nội dung được xây dựng để tạo cảm xúc mạnh ngay từ những giây đầu tiên.

Theo báo cáo của Federal Trade Commission, các vụ lừa đảo liên quan đến từ thiện và hỗ trợ cộng đồng gia tăng mạnh sau các thảm họa lớn. Sau nhiều chiến dịch cứu trợ quốc tế gần đây, hàng nghìn website và tài khoản giả mạo đã được ghi nhận. Chúng được tạo ra chỉ để kêu gọi quyên góp trái phép.

Nhiều đối tượng còn sử dụng hình ảnh thật từ các vụ việc có thật. Điều này khiến câu chuyện trở nên đáng tin hơn. Người xem thường tập trung vào cảm xúc. Vì vậy, họ quên xác minh nguồn gốc của lời kêu gọi hỗ trợ.

Kịch bản thao túng cảm xúc diễn ra như thế nào?

Điểm chung của các vụ việc là yếu tố khẩn cấp. Nạn nhân được thông báo rằng người cần giúp đỡ chỉ còn vài giờ để phẫu thuật hoặc đang đối mặt với tình huống nguy hiểm. Áp lực thời gian khiến nhiều người bỏ qua bước kiểm chứng.

Theo nghiên cứu của Đại học Harvard về hành vi ra quyết định, con người có xu hướng hành động nhanh hơn khi cảm xúc đồng cảm được kích hoạt mạnh. Đây là cơ chế tâm lý mà nhiều đối tượng lừa đảo khai thác rất hiệu quả trên môi trường số.

Sau khi nhận được tiền, một số tài khoản biến mất hoàn toàn. Một số khác tiếp tục đăng tải các câu chuyện mới để tiếp cận thêm nạn nhân. Báo cáo của Norton cho thấy mỗi năm, hàng triệu USD bị chiếm đoạt thông qua các chiến dịch quyên góp giả trên Internet.

Vì sao người tốt lại dễ trở thành nạn nhân?

Nhiều người cho rằng chỉ những ai thiếu cảnh giác mới bị lừa. Thực tế lại khác. Trong nhiều trường hợp, chính những người có tinh thần sẻ chia cao lại là mục tiêu lý tưởng của loại hình lừa đảo này.

Theo khảo sát của Charities Aid Foundation tại hơn 100 quốc gia, mỗi năm có hàng tỷ USD được quyên góp cho các hoạt động thiện nguyện. Điều đó cho thấy mong muốn giúp đỡ cộng đồng là một giá trị tích cực và phổ biến. Kẻ gian chỉ đơn giản lợi dụng giá trị đó để phục vụ mục đích cá nhân.

Các chuyên gia tâm lý gọi đây là hiệu ứng đồng cảm. Khi nhìn thấy người khác gặp khó khăn, não bộ thường ưu tiên hành động hỗ trợ. Việc đánh giá rủi ro vì thế dễ bị xem nhẹ. Chính phản ứng tự nhiên này khiến nhiều người đưa ra quyết định tài chính quá nhanh.

Làm gì để giúp đỡ đúng người và đúng cách?

Lòng tốt không phải là vấn đề. Vấn đề nằm ở việc xác minh thông tin trước khi hỗ trợ. Người dùng nên kiểm tra nguồn phát động quyên góp, tổ chức đứng sau chiến dịch và các thông tin liên hệ chính thức trước khi chuyển tiền.

Theo Interpol, việc xác minh qua nhiều nguồn độc lập là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ trở thành nạn nhân của các chiến dịch lừa đảo từ thiện. Chỉ vài phút kiểm tra cũng có thể giúp tránh những tổn thất không đáng có.

Bên cạnh đó, nên ưu tiên đóng góp thông qua các tổ chức uy tín hoặc các quỹ từ thiện minh bạch. Một chiến dịch thực sự chính đáng sẽ không ngại công khai thông tin. Họ cũng sẵn sàng để cộng đồng kiểm chứng.

Lòng tốt là một trong những giá trị đẹp nhất của con người. Tuy nhiên, trong môi trường số, cảm xúc cũng có thể bị lợi dụng như một công cụ thao túng. Khi gặp những lời kêu gọi hỗ trợ khẩn cấp, sự đồng cảm vẫn rất cần thiết. Nhưng nó cần đi kèm với việc xác minh thông tin. Bởi đôi khi, cách giúp đỡ hiệu quả nhất không phải là chuyển tiền thật nhanh. Điều quan trọng là chắc chắn sự giúp đỡ ấy đến đúng người đang cần.

Thanh Hậu
Môi Trường Đầu Tư