Trong vài giây, một cuộc gọi có thể khiến nhiều người mất cảnh giác hoàn toàn. Giọng nói đầu dây nghe giống hệt người thân quen. Nội dung cuộc trò chuyện thường tạo cảm giác khẩn cấp và khó kiểm chứng ngay lập tức. Theo công ty bảo mật McAfee, khoảng 77% nạn nhân từng gặp AI voice scam cho biết họ tin giọng nói đó là thật trong lần nghe đầu tiên. Công nghệ deepfake đang khiến các vụ lừa đảo qua điện thoại trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết.
Vì sao AI voice scam ngày càng nguy hiểm?
AI voice scam phát triển rất nhanh trong hai năm gần đây. Tội phạm mạng giờ chỉ cần vài giây ghi âm để tạo giọng giả. Công nghệ này xuất hiện phổ biến tại Mỹ, Anh, Singapore và nhiều nước châu Á. Theo báo cáo năm 2024 của Deloitte, thiệt hại toàn cầu từ các vụ lừa đảo dùng AI có thể vượt 40 tỷ USD trước năm 2027. Con số này cho thấy mức độ leo thang đáng báo động của deepfake giọng nói.
Nhiều đối tượng còn khai thác dữ liệu công khai trên mạng xã hội. Chúng lấy video TikTok, Facebook hoặc clip livestream để huấn luyện AI. Một số phần mềm hiện chỉ cần đoạn âm thanh dài khoảng 10 giây để mô phỏng giọng nói tương đối chính xác. Điều này khiến người lớn tuổi dễ trở thành mục tiêu hơn. Tại Hong Kong, cảnh sát từng ghi nhận một nhân viên tài chính chuyển nhầm hơn 25 triệu USD sau cuộc họp deepfake giả mạo lãnh đạo công ty.
Kịch bản lừa đảo thường xoay quanh cảm xúc hoảng loạn. Người nghe dễ mất bình tĩnh khi nghe tiếng khóc hoặc lời cầu cứu. Các đối tượng thường yêu cầu chuyển tiền ngay trong vài phút để tạo áp lực tâm lý. Đây là lý do nhiều nạn nhân không kịp xác minh thông tin. Những cuộc gọi như vậy đang xuất hiện ngày càng dày đặc tại Việt Nam.
5 dấu hiệu giúp nhận biết cuộc gọi deepfake giọng nói
Dấu hiệu đầu tiên nằm ở nhịp nói thiếu tự nhiên. AI thường tạo giọng khá mượt nhưng khó duy trì cảm xúc ổn định. Một số đoạn có thể xuất hiện khoảng ngắt bất thường hoặc âm điệu hơi máy móc. Điều này dễ nhận ra khi người gọi cố thể hiện cảm xúc mạnh như khóc, hoảng loạn hoặc tức giận. Người nghe cần chú ý kỹ thay vì phản ứng theo cảm xúc ban đầu.
Một dấu hiệu khác là nội dung luôn thúc ép thời gian. Kẻ lừa đảo thường yêu cầu chuyển khoản ngay lập tức. Chúng liên tục nhấn mạnh yếu tố khẩn cấp để người nghe không kịp suy nghĩ. Theo dữ liệu từ FBI năm 2024, hơn 39% vụ voice phishing thành công liên quan đến các yêu cầu chuyển tiền gấp trong vòng dưới 30 phút. Đây là mô típ rất phổ biến trong các vụ giả giọng người thân.
Ngoài ra, AI deepfake thường phản ứng kém khi bị hỏi chi tiết riêng tư. Người dùng nên đặt câu hỏi mà chỉ người thật mới biết. Ví dụ có thể là biệt danh gia đình hoặc kỷ niệm cá nhân cụ thể. Nhiều hệ thống AI hiện vẫn gặp khó khi xử lý tình huống ngoài kịch bản chuẩn. Chỉ một câu hỏi bất ngờ cũng có thể khiến đối tượng lúng túng.
Một số cuộc gọi còn xuất hiện âm thanh nền không đồng nhất. Tiếng môi trường đôi lúc thay đổi bất thường giữa các câu nói. AI hiện mô phỏng giọng khá tốt nhưng vẫn khó tái tạo hoàn chỉnh ngữ cảnh âm thanh xung quanh. Điều này đặc biệt dễ nhận thấy khi cuộc gọi kéo dài hơn vài phút. Người nghe càng bình tĩnh, khả năng phát hiện càng cao.
Người dùng nên làm gì để tự bảo vệ mình?
Phản xạ đầu tiên cần có là dừng chuyển tiền ngay lập tức. Người dùng nên cúp máy và gọi lại qua số quen thuộc. Đây là bước đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả trước các cuộc gọi deepfake. Theo Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam, hàng nghìn vụ lừa đảo trực tuyến đã được ghi nhận chỉ riêng trong năm 2024. Nhiều nạn nhân mất tiền chỉ vì phản ứng quá nhanh trong vài phút đầu tiên.
Việc hạn chế công khai giọng nói trên mạng cũng rất quan trọng. Người dùng nên cẩn trọng khi đăng video nói chuyện quá dài. Một số chuyên gia an ninh mạng khuyến nghị giới hạn dữ liệu âm thanh công khai trên TikTok và Facebook. Điều này giúp giảm nguy cơ bị thu thập dữ liệu để huấn luyện AI. Thói quen nhỏ đôi khi tạo khác biệt rất lớn.
Các gia đình cũng nên tạo quy tắc xác minh riêng. Một mật khẩu bí mật đơn giản có thể giúp kiểm tra danh tính nhanh chóng. Nhiều chuyên gia tại Singapore và Hàn Quốc đã khuyến nghị phương pháp này từ cuối năm 2024. Đây là cách bảo vệ hiệu quả khi deepfake ngày càng tinh vi hơn. Quan trọng nhất vẫn là giữ bình tĩnh trước mọi cuộc gọi bất thường.
AI voice scam không còn là cảnh báo xa vời trên mạng xã hội. Công nghệ deepfake hiện đã đủ sức đánh lừa cả những người cẩn thận. Chỉ vài giây mất cảnh giác cũng có thể dẫn đến thiệt hại lớn về tài chính và dữ liệu cá nhân. Theo nhiều chuyên gia bảo mật, khả năng nhận diện dấu hiệu bất thường sẽ trở thành kỹ năng thiết yếu trong vài năm tới. Sự tỉnh táo giờ quan trọng không kém bất kỳ phần mềm bảo mật nào.
Thanh Hậu
Môi Trường Đầu Tư
