Một cuộc gọi nhắc đến đúng nơi bạn làm việc. Một tin nhắn biết chính xác sở thích của bạn. Một email đề cập đến giao dịch gần đây khiến mọi thứ trông hoàn toàn đáng tin. Những tình huống này không còn là ngẫu nhiên. Sự phát triển của AI đang giúp tội phạm mạng xây dựng hồ sơ nạn nhân chi tiết hơn bao giờ hết. Thay vì gửi cùng một nội dung cho hàng nghìn người, nhiều chiến dịch lừa đảo hiện nay được cá nhân hóa theo từng mục tiêu cụ thể nhằm tăng khả năng thành công.
AI đang giúp kẻ lừa đảo hiểu nạn nhân như thế nào?
Mỗi ngày, người dùng để lại rất nhiều dấu vết số. Những dữ liệu này xuất hiện trên mạng xã hội, diễn đàn và các nền tảng trực tuyến khác. Khi được tổng hợp thủ công, quá trình phân tích thường mất nhiều thời gian. AI đã thay đổi hoàn toàn điều đó.
Các mô hình trí tuệ nhân tạo có thể xử lý hàng nghìn dữ liệu chỉ trong vài phút. Chúng phân loại nghề nghiệp, sở thích và thói quen trực tuyến của từng người. Theo báo cáo của World Economic Forum, lượng dữ liệu toàn cầu tạo ra mỗi ngày đã vượt 400 triệu terabyte. Đây là nguồn nguyên liệu khổng lồ cho cả doanh nghiệp hợp pháp lẫn tội phạm mạng.
Báo cáo từ IBM cho thấy hơn 90% các cuộc tấn công mạng thành công đều liên quan đến yếu tố con người. Điều này giải thích vì sao việc hiểu nạn nhân đang trở thành mục tiêu quan trọng của các chiến dịch lừa đảo hiện đại.
Từ lừa đảo hàng loạt đến lừa đảo siêu cá nhân hóa
Trong quá khứ, phần lớn email lừa đảo được gửi đại trà. Nội dung thường chung chung và dễ nhận biết. Tỷ lệ thành công vì thế khá thấp. AI đang giúp thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận này.
Ngày nay, một hệ thống có thể tự động tạo hàng nghìn nội dung khác nhau cho từng nhóm nạn nhân. Người làm trong lĩnh vực tài chính sẽ nhận được thông điệp khác với sinh viên hoặc chủ doanh nghiệp. Theo nghiên cứu của Proofpoint, các chiến dịch lừa đảo được cá nhân hóa có tỷ lệ tương tác cao hơn nhiều lần so với email gửi đại trà truyền thống.
Một số hệ thống còn phân tích bài đăng công khai trên mạng xã hội. Từ đó, AI có thể xác định sở thích du lịch, đầu tư hoặc mua sắm của người dùng. Những dữ liệu này được sử dụng để xây dựng các kịch bản thuyết phục hơn và khó bị nghi ngờ hơn.
Vì sao những kịch bản này nguy hiểm hơn trước?
Con người thường tin tưởng những thông tin có liên quan trực tiếp đến bản thân. Khi một tin nhắn chứa các chi tiết quen thuộc, mức độ cảnh giác sẽ giảm xuống. Đây là nguyên tắc tâm lý được gọi là hiệu ứng quen thuộc.
Theo báo cáo của Federal Trade Commission, người tiêu dùng Mỹ đã thiệt hại hơn 12,5 tỷ USD vì gian lận trong năm 2024. Con số này tăng khoảng 25% so với năm trước. Một phần nguyên nhân đến từ sự gia tăng của các hình thức lừa đảo sử dụng dữ liệu cá nhân và công nghệ tự động hóa.
Các chuyên gia an ninh mạng cho biết AI không làm thay đổi bản chất của lừa đảo. Công nghệ chỉ giúp quá trình nghiên cứu nạn nhân nhanh hơn, rẻ hơn và chính xác hơn. Điều đó khiến những dấu hiệu bất thường trở nên khó nhận biết hơn trước.
Làm thế nào để giảm nguy cơ trở thành mục tiêu?
Bước đầu tiên là hạn chế công khai quá nhiều thông tin cá nhân trên Internet. Những dữ liệu tưởng như vô hại như nơi làm việc, số điện thoại hoặc lịch trình di chuyển đều có thể được sử dụng để xây dựng hồ sơ nạn nhân.
Người dùng cũng nên kiểm tra quyền riêng tư trên các nền tảng mạng xã hội định kỳ. Theo Kaspersky, việc giới hạn khả năng truy cập dữ liệu công khai có thể làm giảm đáng kể nguy cơ bị nhắm mục tiêu trong các chiến dịch social engineering.
Bên cạnh đó, cần duy trì thói quen xác minh thông tin qua nhiều kênh độc lập. Một tin nhắn biết nhiều thông tin về bạn không đồng nghĩa người gửi là đáng tin cậy. Trong kỷ nguyên AI, dữ liệu cá nhân đang trở thành công cụ giúp kẻ gian xây dựng niềm tin giả tạo nhanh hơn bao giờ hết.
AI đang tạo ra nhiều cơ hội mới cho doanh nghiệp và người dùng. Tuy nhiên, công nghệ này cũng đang thay đổi cách các chiến dịch lừa đảo vận hành. Khi scam không còn được gửi đại trà mà được cá nhân hóa cho từng mục tiêu, khả năng phòng vệ không còn nằm ở việc phát hiện lỗi chính tả hay đường link lạ. Điều quan trọng hơn là hiểu rằng bất kỳ thông tin nào được công khai trên Internet đều có thể trở thành nguyên liệu cho một kịch bản thao túng được thiết kế riêng cho chính bạn.
Thanh Hậu
Môi Trường Đầu Tư
