Sau khi mất tiền vì một vụ lừa đảo online, phản ứng phổ biến nhất thường không phải là báo cơ quan chức năng. Nhiều người chọn cách tìm lại số tiền đã mất càng nhanh càng tốt. Chính tâm lý muốn “gỡ lại” đã tạo ra một khoảng trống nguy hiểm. Đây cũng là lúc các dịch vụ thu hồi tiền bị lừa xuất hiện như một lời hứa cứu vãn. Nhưng trong nhiều trường hợp, đó không phải lối thoát. Nó chỉ là điểm khởi đầu cho một vòng lặp rủi ro mới. Lừa đảo vì thế không còn dừng ở một lần. Nó trở thành chuỗi kịch bản nhiều tầng được thiết kế có chủ đích.
Khi lừa đảo không dừng lại ở lần đầu tiên
Theo báo cáo của Federal Bureau of Investigation, thiệt hại từ lừa đảo trực tuyến đã lên tới 13,7 tỷ USD trong năm 2024. Con số này chiếm phần lớn tổng thiệt hại do tội phạm mạng gây ra. Nó cho thấy lừa đảo không còn là các vụ việc riêng lẻ. Thay vào đó, chúng đang vận hành như một “hệ sinh thái”. Mỗi kịch bản đều có thể được tái sử dụng. Chúng cũng được tinh chỉnh theo hành vi của nạn nhân.
Trong nhiều mô hình lừa đảo tài chính, việc nạn nhân bị dẫn dắt nạp tiền nhiều lần đã không còn xa lạ. Tuy nhiên, giai đoạn sau đó lại ít được chú ý hơn. Đây là lúc nhiều người tiếp tục trở thành mục tiêu của các dịch vụ “recovery scam”. Những dịch vụ này thường hứa hẹn lấy lại toàn bộ số tiền đã mất.
Những lời hứa đánh vào tâm lý muốn cứu vãn
Thực tế cho thấy khả năng thu hồi tiền sau lừa đảo là rất thấp. Một thống kê tại India ghi nhận chỉ khoảng 15% số tiền bị lừa trong vòng hai năm được thu hồi. Phần còn lại gần như biến mất. Chúng thường đi qua nhiều lớp tài khoản trung gian hoặc ví tiền mã hóa.
Trong bối cảnh đó, những lời quảng cáo hoàn tiền nhanh trở nên đặc biệt hấp dẫn. Nhiều nơi còn tự nhận có “đội ngũ chuyên gia” hoặc “liên kết ngân hàng”. Trên các hội nhóm chia sẻ kinh nghiệm bị lừa, không khó để bắt gặp các trường hợp nạn nhân tiếp tục mất thêm tiền. Các khoản này thường được gọi là phí xử lý, phí pháp lý hoặc phí “đẩy nhanh tiến độ”. Chỉ đến cuối cùng, họ mới nhận ra mình đang rơi vào một cái bẫy khác.
Điểm chung của nhiều nạn nhân không nằm ở việc thiếu thông tin. Vấn đề lớn hơn là trạng thái tâm lý sau khi sự việc xảy ra. Cảm giác mất kiểm soát thường đi kèm mong muốn “gỡ lại” càng sớm càng tốt. Điều này khiến nhiều người dễ chấp nhận thêm rủi ro. Chỉ cần còn hy vọng cứu vãn, họ sẵn sàng tiếp tục tin tưởng.
Hiệu ứng tâm lý “đã mất thì phải lấy lại” khiến quyết định tiếp theo không còn hoàn toàn dựa trên lý trí. Thay vào đó, cảm xúc bắt đầu chi phối mạnh hơn. Đây cũng là thời điểm các kịch bản lừa đảo tầng hai phát huy hiệu quả. Nhiều nghiên cứu cho thấy người từng bị lừa có khả năng trở thành mục tiêu tiếp theo cao hơn đáng kể.
Công nghệ khiến các chiêu trò ngày càng thuyết phục
Bối cảnh công nghệ hiện nay càng làm tăng mức độ thuyết phục của các dịch vụ này. Các đối tượng lừa đảo không chỉ dùng tài khoản giả mạo. Họ còn tận dụng AI để tạo ra bằng chứng giả. Đó có thể là ảnh chụp giao dịch, email trao đổi hoặc các “case thành công” được dựng sẵn.
Năm 2025, thiệt hại từ các vụ lừa đảo qua mạng xã hội được ước tính khoảng 2,1 tỷ USD. Gần 30% nạn nhân bị tiếp cận qua các nền tảng này. Điều đó cho thấy mức độ lan rộng của các kênh tiếp cận hiện nay. Trong môi trường đó, việc một nạn nhân vừa bị lừa lại tiếp tục nhận được lời đề nghị “giúp đỡ” không còn hiếm gặp. Chính sự lặp lại này lại tạo ra cảm giác tin cậy giả.
Trong một hệ sinh thái lừa đảo ngày càng tinh vi, việc mất tiền không còn là điểm kết thúc. Nó có thể chỉ là bước khởi đầu cho một chuỗi rủi ro kéo dài. Dịch vụ lấy lại tiền bị lừa, trong phần lớn trường hợp, không phải giải pháp thực sự. Đây thường là một lớp bẫy được thiết kế kỹ lưỡng hơn. Mục tiêu của chúng là đánh vào tâm lý muốn cứu vãn của nạn nhân. Khi khả năng thu hồi tiền thực tế vẫn còn rất hạn chế, điều quan trọng không nằm ở việc cố gắng lấy lại bằng mọi giá. Điều cần thiết hơn là giữ đủ tỉnh táo để dừng lại đúng lúc.
Thanh Hậu
Môi Trường Đầu Tư
