Một người chưa từng tồn tại. Một khuôn mặt được tạo bằng AI. Một hồ sơ thu nhập hoàn toàn giả nhưng vẫn đủ điều kiện tiếp cận khoản vay. Điều từng chỉ xuất hiện trong các bộ phim công nghệ nay đang trở thành mối lo thực tế của ngành tài chính toàn cầu. Trí tuệ nhân tạo hiện có thể tạo ảnh chân dung, giấy tờ và thông tin cá nhân với độ chân thực rất cao. Vì vậy, ranh giới giữa khách hàng thật và khách hàng ảo ngày càng khó phân biệt. Đây là thách thức mới mà ngân hàng, công ty tài chính và các nền tảng fintech phải đối mặt.
AI đang tạo danh tính ảo như thế nào?
Trước đây, việc tạo một hồ sơ khách hàng giả đòi hỏi nhiều thời gian và công sức. Kẻ gian phải thu thập giấy tờ hoặc đánh cắp dữ liệu của người thật. Quá trình này vừa tốn kém vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro. Sự phát triển của AI đã làm thay đổi hoàn toàn cách thức đó.
Các công cụ tạo ảnh hiện nay có thể tạo ra hàng triệu khuôn mặt chưa từng tồn tại. Theo nghiên cứu của Đại học Stanford, nhiều ảnh chân dung do AI tạo ra có độ chân thực rất cao. Người xem khó phân biệt bằng mắt thường. Điều này tạo điều kiện để các đối tượng xây dựng danh tính số gần như hoàn chỉnh.
AI không chỉ tạo ra hình ảnh. Công nghệ này còn có thể xây dựng hồ sơ nghề nghiệp, lịch sử làm việc và nội dung giao tiếp thống nhất. Một cá nhân giả mạo có thể sở hữu tài khoản mạng xã hội, địa chỉ email và hồ sơ trực tuyến hoạt động trong nhiều tháng. Sau khi tạo đủ độ tin cậy, đối tượng mới thực hiện hành vi gian lận. Điều đó khiến việc xác minh danh tính trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Vì sao ngành tài chính đặc biệt lo ngại?
Các tổ chức tài chính đang đẩy mạnh số hóa. Nhiều khoản vay hiện được phê duyệt trực tuyến chỉ trong vài phút. Quy trình nhanh giúp cải thiện trải nghiệm khách hàng. Tuy nhiên, nó cũng tạo thêm cơ hội cho các hành vi gian lận.
Theo báo cáo của Deloitte, tổn thất từ gian lận danh tính trên toàn cầu đã vượt 23 tỷ USD mỗi năm. Gian lận tín dụng là một trong những nhóm tăng trưởng nhanh nhất. Nhiều tổ chức tài chính cũng ghi nhận số vụ sử dụng danh tính tổng hợp tăng mạnh. Xu hướng này xuất hiện rõ hơn khi các công cụ AI tạo sinh trở nên phổ biến.
TransUnion cho biết các vụ gian lận danh tính kỹ thuật số trong lĩnh vực dịch vụ tài chính tăng hơn 20% tại nhiều thị trường lớn giai đoạn 2023–2025. Một phần nguyên nhân là tội phạm mạng kết hợp dữ liệu bị rò rỉ với AI. Cách làm này giúp tạo ra các hồ sơ khách hàng giả có độ tin cậy cao hơn trước.
Danh tính tổng hợp đang trở thành mối đe dọa mới
Một trong những hình thức đáng chú ý nhất là Synthetic Identity Fraud. Đây là kỹ thuật kết hợp dữ liệu thật với dữ liệu giả để tạo ra một khách hàng không tồn tại ngoài đời thực. Ví dụ, kẻ gian có thể sử dụng số định danh thật nhưng kết hợp với tên, ảnh và địa chỉ do AI tạo ra.
Theo McKinsey, gian lận danh tính tổng hợp gây thiệt hại hàng tỷ USD mỗi năm cho ngành tài chính tại Bắc Mỹ. Nhiều trường hợp tồn tại trong nhiều tháng trước khi bị phát hiện. Vì vậy, mức độ thiệt hại thường lớn hơn các hình thức gian lận truyền thống.
Điều nguy hiểm nhất là khả năng tạo lịch sử tín dụng giả. Kẻ gian có thể mở nhiều tài khoản nhỏ và duy trì giao dịch đều đặn. Chúng từng bước xây dựng một hồ sơ tài chính đáng tin cậy. Khi hệ thống ghi nhận lịch sử tín dụng tích cực, việc tiếp cận các khoản vay lớn sẽ dễ dàng hơn.
Các tổ chức tài chính đang đối phó ra sao?
Nhiều ngân hàng đã triển khai công nghệ xác minh danh tính đa lớp. Hệ thống không chỉ kiểm tra giấy tờ tùy thân. Nó còn đối chiếu dữ liệu sinh trắc học, hành vi sử dụng thiết bị và nhiều nguồn thông tin khác. Cách tiếp cận này giúp tăng khả năng phát hiện những hồ sơ bất thường.
Theo IBM Security, hơn 70% tổ chức tài chính lớn đang tăng ngân sách cho các giải pháp phát hiện gian lận bằng AI. Điều đáng chú ý là cuộc chiến hiện nay không còn đơn thuần là con người chống lại tội phạm mạng. Thay vào đó, AI đang được sử dụng để phát hiện và ngăn chặn những hành vi gian lận cũng do AI tạo ra.
Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp không nên phụ thuộc vào một phương thức xác thực duy nhất. Ảnh chân dung, video và giấy tờ đều có thể bị giả mạo. Vì vậy, việc đối chiếu từ nhiều nguồn độc lập đang trở thành tiêu chuẩn mới của ngành tài chính số.
AI đang giúp ngành tài chính vận hành nhanh hơn và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, công nghệ này cũng mở ra nhiều cơ hội mới cho tội phạm mạng. Khi một người không tồn tại vẫn có thể xuất hiện trong hệ thống tín dụng, niềm tin không còn được xây dựng chỉ bằng giấy tờ hay hình ảnh. Trong kỷ nguyên AI, khả năng xác minh danh tính sẽ trở thành một trong những yếu tố quan trọng nhất để bảo vệ sự an toàn của hệ thống tài chính toàn cầu.
Thanh Hậu
Môi Trường Đầu Tư
